Kamikatsu (คามิคัตสึ) เมืองในจังหวัดโทคุชิมะ ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเมื่อปี 2003 ได้ชื่อว่าเป็นเมืองแรกของญี่ปุ่นที่ประกาศจะเป็นเมืองแห่ง Zero waste ภายในปี 2020 และเป็นเวลามากว่า 20 ปีแล้ว ที่อัตราการรีไซเคิลของเมืองนี้สูงถึง 80% เสมอมา
คามิคัตสึเป็นเมืองเล็ก ๆ ในหุบเขา ตั้งอยู่เหนือระดับน้ำทะเล 700 เมตร มีประชากรอยู่เพียง 1,500 คน เมืองนี้แต่เดิม จัดการกับขยะโดยการเผา จากกลางแจ้งสู่การใช้เตาเผา แต่หลังจากพบกับปัญหามลพิษ ก็นำมาสู่ความตระหนักว่าพวกเขากำลังแก้ปัญหาผิดจุด และต้องหันไปให้ความสำคัญกับการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ คือเน้นที่การไม่สร้างของเสียเพิ่ม ด้วยการรีไซเคิลให้ได้มากที่สุดนั่นเอง
ในเรื่องของการรีไซเคิล ทุกวันนี้พวกเขาแบ่งหมวด “ทรัพยากร” ที่เกิดจากชีวิตประจำวันออกเป็น 45 หมวดด้วยกัน โดยมี “WHY” Kamimatsu Zero Waste Center อาคารทรงเครื่องหมายคำถาม ที่เป็นทั้งศูนย์คัดแยกวัสดุเพื่อนำไปรีไซเคิลต่อ หอประชุมเมือง ศูนย์การเรียนรู้ ร้านขายของ Reuse ห้อง Lab และโรงแรม ซึ่งสะท้อนหลักการจัดการของเสียในระบบเมืองและการสร้างวิถีรีไซเคิลแบบชาวคามิคัตสึ ได้อย่างน่าชื่นชม
1. การปลูกฝังด้วยการรู้จักตั้งคำถาม
ตามชื่อศูนย์ฯ WHY ของคามิคัตสึ เมืองนี้ชวนกันตั้งคำถาม “ทำไม” ไล่กันตั้งแต่ “ทำไมเราถึงซื้อของชิ้นนี้กัน?” “ทำไมเราถึงจะทิ้งมัน?” “ทำไมเราถึงผลิตสิ่งของชิ้นนี้ขึ้นมา?” “ทำไมเราถึงวางขายของชิ้นนี้?” ซึ่งสะท้อนการร่วมพิจารณาวงจรของสินค้าหรือวัสดุรอบๆ ตัว ครอบคลุมทั้งในกลุ่มผู้บริโภคและกลุ่มผลิต ทำให้เกิดการวิเคราะห์คุณค่าของสิ่งของใดๆ อย่างลงลึก ไล่กันไปตั้งแต่ก่อนสิ่งของนี้จะถือกำเนิดขึ้นไปจนถึงวันที่เราไม่อยากจะมีมันไว้ในครอบครองอีกแล้ว การตั้งคำถามว่า “ทำไมล่ะ” จะทำให้เราคิดมากขึ้นก่อนซื้อ ก่อนผลิต ก่อนขาย และก่อนทิ้ง
2. การทำให้เรื่องรีไซเคิลเป็นเรื่องง่ายของทุกคน
ศูนย์ฯ WHY เป็นพื้นที่ที่เราสามารถเข้ามาเรียนรู้และพิจารณา “ทรัพยากร” ที่แต่ละบ้านคัดและแยกถือมาแล้ว ว่าอยากส่งมอบต่อ แก่คนที่อาจจะได้ประโยชน์จากมากกว่า โดย ณ ศูนย์ WHY จะเป็นเฉพาะ “ทรัพยากร” แห้งเท่านั้น ไม่มีกลิ่น (ขยะเปียก มีการรณรงค์ทำเป็นปุ๋ยต่างหาก) อีกทั้งยังมีร้านขายของชื่อ Kuru Kuru (แปลว่า หมุนวนไป) ซึ่งรวบรวมสิ่งของเครื่องใช้ ที่คนในเมืองไม่ได้ใช้แล้ว ใครมาเยือนแล้วพบของที่อยากนำกลับบ้านไปใช้ ก็สามารถรับช่วงต่อได้เลย ถ้าเราไปอยู่เมืองคามิคัตสึ เราก็คงอยากไปศูนย์ WHY บ่อย ๆ เหมือนกัน เพราะที่นี่มีอะไรให้ทำมากกว่าแค่การเข้ามา “ทิ้งขยะ” ที่เราไม่ใช้แล้ว แต่ยังอาจได้ของติดมือกลับบ้านอีกด้วย
3. การส่งต่อแรงบันดาลใจแห่งวิถีรีไซเคิล
ที่โรงแรม WHY มีห้องพักเพียง 4 ห้อง โดยเปิดตัวไปเมื่อปี 2020 อย่างไม่หวั่นแม้เป็นช่วงการแพร่ระบาดของโควิด ด้วยเป้าหมายการส่งเสริมการก้าวสู่อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวแห่งความยั่งยืน ที่มุ่งสร้างรายได้จากนักท่องเที่ยวที่มาเยือนเมืองคามิคัตสึ ไปพร้อม ๆ กับปลูกฝังจิตวิญญาณแห่งการใช้ชีวิตบนวิถีรีไซเคิลให้แก่ผู้มาเยือนจากทั่วโลก ผ่านประสบการณ์การเข้าพักที่น่าประทับใจ ที่เริ่มจากการลงทะเบียนเข้าพัก ซึ่งแขกจะได้ลงมือขูดสบู่ตามขนาดการใช้งานที่ต้องการในช่วงเข้าพักด้วยที่ขูดชีสด้วยตัวเอง พร้อมได้รับกระดาษหนังสือพิมพ์ไปไว้ใช้ห่อ ในกรณีที่ใช้สบู่ไม่หมด
อ้างอิง
https://why-kamikatsu.jp/en/
https://medium.com/@jjwalsh/a-stay-in-japans-zero-waste-hotel-e3ce2ec6c8fa
https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/gu900257/
